گزارش تفصیلی نشست تخصصی 14بهمن96 با موضوع مطبوعات قاجار

🔹در ابتدای نشست خانم مونا فهیمیان سرپرست بخش نشریات و  مجری برگزاری نمایشگاه به مهمانان و سخنرانان خوش آمد گفت. همچنین دکتر رسول جعفریان، رییس کتابخانه مرکزی، ضمن تشکر از سخنرانان و مهمانان، با اشاره به پراکندگی منابع مکتوب دوره قاجار در کتابخانه های مختلف بر لزوم همکاری و همدلی میان این میراث داران برای حفظ و به اشتراک گذاشتن منابع تأکید کردند و یکی از دلایل اصلی برگزاری چنین نشست هایی را بالا بردن تعامل میان کتابخانه ها، استادان و پژوهشگران برشمردند.
 
🔹 سپس خانم دکتر منصوره اتحادیه، پژوهشگر برجسته حوزه تاریخ معاصر و استاد بازنشسته دانشگاه تهران درباره دو روزنامه «ایران جوان» و روزنامه «پند» به سردبیری "حسن مشرف نفیسی" صحبت کرد: او فرزند ناظم الاطبا (طبیب مظفرالدین شاه) و برادر دکتر سعید نفیسی (چهره مشهور ادبیات معاصر) بوده است. حسن نفیسی که دکترای خود را از فرانسه گرفته و در دوره پهلوی مدتی رییس سازمان برنامه بود، در سال 1300 به همراه دکتر علی اکبر سیاسی هسته اولیه ایران جوان را پایه گذاشت. رویکرد و اعتقاد ایران جوان بر جوان شدن فکری ایران، دوری از خرافات، پایه گذاری دموکراسی در کشور، به رسمیت شناختن آزادی و مالکیت انفرادی و به طور کلی اصلاحاتی بود که روشنفکران آن زمان مطالبه می کردند. اما این روزنامه به دلیل عدم حمایت از دولت رضاشاه و پیش گرفتن رویه ی سکوت یا حتی انتقاد در قبال آن، سرانجام به دلیل فشار پلیس و اداره سانسور مطبوعات تعطیل شد. اما روزنامه پند منبع بسیار خوبی برای بررسی اقتصاد می تواند باشد زیرا نفیسی مقالات متعددی را پیرامون مسایل کار و کارگر در آن منتشر کرد.
 
🔹 پس از خانم دکتر اتحادیه، آقای سید فرید قاسمی، پژوهشگر نام آشنای تاریخ مطبوعات درباره ی پراکندگی مطبوعات دوره قاجار در کتابخانه های مختلف با ارایه اعداد و ارقام صحبت گفت: بنا بر پژوهش های ما تا انتهای دوره قاجارطی 154 سال، 238 عنوان نشریه فارسی زبان در 18 کشور جهان (به جز ایران و با تقسیم بندی جغرافیایی امروزی) منتشر شده است. همچنین90 سال انتشار روزنامه و مجله در ایران داشته ایم. در 154 سال اول فارسی نویسی مطبوعاتی در جهان 238عنوان نشریه فارسی در 18 کشور جهان به جز ایران منتشر شده است. که از بین 238 عنوان ، 28 عنوان را در لابه لای روزنامه های قاجار پیدا کرده ایم. 134 عنوان در هیچ یک از کتابخانه های ایران موجود نیست و 76 عنوان در کتابخانه های  کشور موجود است که دوره های انتشار آن کامل نیست. 305 عنوان شب نامه ، نشریه های زیرزمینی که در دوره قاجار منتشر شده است.  اولین نشریه اسلامی جهان 40 سال قبل از الاسلام اصفهان منتشر شد. اما در فهرست نشریات کتابخانه ها نیامده است زیرا احتمالا به اشتباه در بخش کتابها و چاپ سنگی نگهداری می شود. نشریات و روزنامه های چاپ ایران در روزگار قاجار به 1215 عنوان می رسد که برای 1007 عنوان در بانک اطلاعاتی شخصی ، شناسنامه تهیه کرده ام. و در جستجوی 208 عنوان باقی مانده هستم. که به طور پراکنده نامشان در سفرنامه ها و ...آمده است. از 1007 عنوان نشریه ی دوره قاجار (مطبوعه در ایران و جهان) تعداد 406 عنوان آن در هیچ یک از کتابخانه های ایران وجود ندارد.
 
این پژوهشگر تاریخ مطبوعات پس از ارایه ی این اعداد و ارقام تفصیلی درباره ی جایگاه مطبوعات به عنوان منبع دست اول پژوهشی صحبت کرد و نقطه ضعف بسیاری از پژوهش ها را مرور نکردن نشریات و مطبوعات دانست. وی با تأکید بر اینکه زیرساخت دانشنامه نگاری در ایران هنوز وجود ندارد و به همین دلیل اطلاعات ما درباره مشاهیر ناقص است یکی از منابع مهم در این زمینه را آگهی های فوت مندرج در روزنامه ها دانست. 
 
🔹 دکتر حسین انتظامی، قائم مقام و دستیار ارشد وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، که پیش از این معاونت مطبوعاتی وزارت فرهنگ را برعهده داشت، با توجه به سمت و جایگاه خود در دستگاه دولت، درباره ی آزادی و حد و مرزهای آن در کار مطبوعاتی توضیح داد. وی با اشاره به اینکه شعار نمایشگاه مطبوعات امسال «آزادی مسئولانه» بوده است گفت این مسئولیت پذیری با اتکا بر «اخلاق حرفه ای» و «رعایت حقوق» محقق می شود که این حقوق شامل «حقوق رسانه»، «حقوق حاکمیت» و «حقوق شهروندان و مخاطبان» است. دکتر انتظامی با اشاره به اینکه در حال حاضر دولت پیش نویس قانون مطبوعات را تصویب و منتشر کرده است، از پژوهشگران، اساتید و اصحاب رسانه خواست تا مطالعه ی این پیش نویس، نقد و نظر خود را اعلام کنند.
 
🔹 در پایان جلسه پرسش و پاسخ هایی پیرامون آزادی های مطبوعاتی، وظایف نهادها و کتابخانه ها در قبال میراث مطبوعات قاجار و سایر مسایل بین سخنرانان و حضار مطرح شد.