مصاحبه با رييس كتابخانه مركزي و مركز اسناد دانشگاه تهران به مناسبت برپايي بيست و دومين نمايشگاه بين المللي كتاب تهران   

«بسمه تعالي»

1.        سركار خانم دكتر فهيم نيا؛ همانگونه كه مستحضريد بيست و دومين نمايشگاه بين المللي كتاب در حال برگزاري است لطفاً بعنوان اولين سؤال بفرماييد نظر كلي شما در خصوص زمان و شكل برگزاري اين نمايشگاه چيست؟

 با آرزوي سلامتي و سربلندي براي همه همكاران و توفيق الهي روزافزون، شايد قريب 16 سال است كه همكاري نزديكي در عرصه تهيه و توزيع كتب دانشگاهي در مراكز تحقيقاتي متعدد داشته ام و اين امر منجر به تجربياتي شده است كه ديدگاههاي امروز من نسبت به اين امر، ناشي از همين تداوم است.

در اين بزرگترين رويداد فرهنگي كشور، هميشه همكاران وزارت ارشاد با تلاش و سعي فراوان، زحمات بسياري را متقبل مي شوند تا امور به بهترين شكل سروسامان گيرد و جا دارد از اين كوشش وافر كمال قدرداني از سوي تمامي دست اندركاران  به عمل آيد.

زمان برگزاري از نقطه نظر طراوت هوا و فصل بهار، بسيار خوب است. ليكن اين نمايشگاه سالانه، هميشه در دوره اي برپا مي شود كه بودجه هاي دولتي هنوز ابلاغ نشده اند و تمامي واحدهاي دولتي به شدت درگير تأمين ريال براي نمايشگاه مي شوند. اگر در دوره اي مناسب تر برگزار مي شد، مشكلات ناشي از عدم وجود معادل ريالي بر روي پروسه انتخاب و تأمين منابع تأثير چنداني نداشت. ولي در شكل فعلي، انتخابها و اولويتها همه وابسته به تأمين ريال مناسب براي پاسخگويي به جامعه استفاده كننده است.

شايد برگزاري آن در پاييز با توجه به برطرف شدن محدوديتهاي ريالي و كاهش متناسب دما، و نيز امكان افزودن يك فصل به استفاده از كتب و رونمايي كتب سال آتي ميلادي (به واسطه نزديك شدن به ژانويه) مناسب تر باشد. لااقل تجربه من از نمايشگاه كتب تخصصي وزارت علوم، موفقيت بيشتر آن نمايشگاه براي مخاطبان خاص تحقيقاتي دانشگاهي است. ليكن مطمئناً دست اندركاران نمايشگاه فقط مصالح اين گروه خاص را نبايد در نظر داشته باشند و بازار نشر داخلي، ويژگيهاي خاص خود را دارد كه توجه به آن در عرصه فرهنگ، الزامي ولي در عرصه دانشگاه، كم رنگ تر است.

2.       با توجه به اين كه شما رئيس يك كتابخانه دانشگاهي هستيد، جهت تأمين منابع مورد نياز كتابخانه از نمايشگاه با چه كمبودها و مشكلاتي مواجه مي باشيد؟

 عرض شد كه مشكل خاصي ناشي از عدم هماهنگي با مديران عالي ارشاد و همكاران در وزارت علوم وجود نداشت. ليكن عدم شفافيت نقش كتابخانه مركزي در قبال كتابخانه هاي دانشگاهي، و ادغام برخي وظايف و نيز نحوه تعامل در درون اين مجموعه ها مهم است كه بايد مورد توجه بيشتري قرار بگيرند.

خوشبختانه هماهنگيهاي به عمل آمده در خارج از دانشگاه نيز عالي بود و نتايج بسيار مثبتي در پي داشت. معاونت محترم پژوهشي و به ويژه مدير كل محترم تأمين تجهيزات و اطلاعات علمي، مساعدت فراوان نمودند كه بايستي مورد تقدير و تشكر فراوان قرار بگيرد. ضمناً تأكيد مي كنم كليه كتب خريداري شده در اين طرح، به صورت اهدايي ثبت شده اند.

3.      كتابخانه مركزي و مركز اسناد دانشگاه تهران براي اولين بار طرح "خريد متمركز از نمايشگاه بين المللي كتاب" را به اجرا گذاشت و كليه دانشكده ها و مؤسسات دانشگاه تهران موظف به تبعيت از اين اقدام كتابخانه مركزي شدند. لطفاً در خصوص مزايا و ويژگيهاي اين طرح توضيح فرماييد.

 كتابخانه مركزي در تمامي دانشگاهها نقش هماهنگ كننده و مديريت فعاليتهاي كتابخانه هاي دانشگاهي را با پيگيري سه فعاليت عمده گردآوري متمركز منابع، سازماندهي متمركز منابع و ارائه خدمات عام ايفا مي كند. در دانشگاه تهران اين نقش تعريف شده نيست. در سال 1381 تجربه خريد متمركز از نمايشگاه كتاب تهران را توسط كتابخانه مركزي تجربه كردم. عرض كردم كه سالها به عنوان نماينده مراكز تحقيقاتي وزارت جهاد سازندگي وقت، وظيفه تأمين متناسب منابع اطلاعاتي مراكز هفتادگانه جهاد را بر عهده داشتم و تداوم اين امر در شوراي سياستگذاري تأمين اطلاعات علمي وزارت علوم از سال 1376 تا 1382 بار تجربيات ما را افزود. در سال 1381 با حمايت معاون محترم پژوهشي وقت، كتابدارن دانشگاه از كار فرساينده تأمين ارز وريال، ايستادن در صفهاي طولاني، جلب مشاركت اعضاي هيأت علمي براي اختصاص سهميه خود به كتابخانه ها و احياناً همراهي براي تهيه كتاب در تمامي غرفه هاي نمايشگاهي و انبارها تا حدود زيادي رها شدند. مشكل تمام شدن كتابها قبل از آغاز خريد مؤسسات دانشگاهي همچنان لاينحل بود كه امسال به حول و قوه الهي و مساعدت معاون محترم فرهنگي وزير ارشاد، جناب آقاي دكتر پرويز امكان پيش خريد كتب دانشگاه تهران فراهم شد كه با همكاري جناب آقاي دكتر وصفي و سركار خانم فخاري، و نيز اختصاص سهميه ارزي مناسب از سوي دفتر پشتيباني امور پژوهشي وزارت علوم و مساعدت مدير كل محترم تأمين تجهيزات و اطلاعات علمي در تأمين منابع ريالي، طي پانزده روز دو جلسه كميته تأمين منابع و شوراي هماهنگي كتابخانه هاي دانشگاه تهران تشكيل و ليست 6000 عنوان از كتب درخواستي اعضاي هيأت علمي گردآوري شد. البته اين ليست بر مبناي ليست اصلي موجود در وازرت ارشاد، توزيع و طي جلسه اي نحوه سفارش از روي ليست آموزش داده شد و سپس به گردآوري اطلاعات و يكدست كردن ليست و تجزيه و تحليل آن پرداخته شد. سرپرست محترم بخش فراهم آوري نسبت به استخراج كتب تكراري اقدام نمود و بر اساس سال نشر نيز تحليلي روي عناوين انجام شد. سپس با توجه به محدوديت هاي ريالي و در جهت رعايت صرفه و صلاح و اصلاح الگوي مصرف، ليست نهايي استخراج و در روز افتتاح نمايشگاه، به صورت الكترونيكي وارد پايگاه اطلاعاتي نمايشگاه شده و قريب 2500 كتاب خريد نهايي شدند. با هماهنگي ستاد، كد واحدها بر روي فاكتورها درج شده و پس از جداسازي، نمايندگان واحدها نسبت به تحويل كتب از انبار اقدام نمودند. در اين امر، سهم واحدها و عدم تكراري بودن عناوين نكات اصلي مورد توجه همكاران در ستاد كتابخانه مركزي مستقر در محل نمايشگاه بود.

4.      در خصوص بودجه پيش بيني شده براي خريد از نمايشگاه بين المللي كتاب و همچنين نحوه خريد و هزينه كرد اين بودجه براي كتابخانه هاي دانشگاه تهران توضيحاتي ارائه نماييد.

 به نظر ميرسد مديران در تمامي واحدها اعم از دانشگاهي و غيردانشگاهي، هيچگاه براي خريد كتاب محدوديتي قائل نمي شوند و به تعبير بنده در اين باب نقطه ضعف دارند. ليكن رويكرد ما به تأمين منابع و اهداف غايي آن است كه كتاب مورد استفاده قرار گيرد و متأسفانه بررسيهاي انجام شده روي ميزان مصرف كتب غيرفارسي در دانشگاهها،نتايج استفاده  قابل توجهي از كتب خارجي را نشان  نمي دهد. اين امر نشان مي دهد كه حتماً بايد دقت بيشتري روي انتخاب و گزينش، و ميزان استفاده از آن در مجموعه به خرج داد. خصوصاً اين كه خريد ارزي به واسطه محدوديتها و لزوم رعايت بيشترين صرفه مندي، تابع شرايط و ويژگيهايي است كه حتماً در آن خصوص بايد دقت و سخت گيري بيشتري انجام داد.

5.      با توجه به اين كه هرساله بخش اعظمي از خريد و تهيه منابع كتابخانه مركزي از طريق نمايشگاه بين المللي كتاب صورت مي گيرد، آيا برپايي چنين نمايشگاههايي پاسخگوي نياز شما مي باشد؟ به نظر شما چه راهكارهايي مي تواند به بهبود وضعيت فعلي خريد از نمايشگاه كتاب كمك كند؟

به هيچ وجه كفاف نيازهاي اطلاعاتي دانشگاهي را نمي نمايد. محقق در دانشگاه بايد بتواند در هر زمان كه نياز دارد، به اطلاعات علمي دسترسي داشته باشد و اختصاص زمان و مكان خاص به خريد، مناسب نيست و هرچند بهترين عملكردها را طي سالهاي قبل در نمايشگاه شاهد بوديم، ليكن براي جامعه علمي سفارش و خريد در هر زمان بايد پيش بيني شده و راهكار مناسبي براي آن پيدا شود. در حال حاضر مذاكرات متعددي با ناشرين براي سپرده گذاري، خريد اعتباري و... انجام داده ايم كه با وجود مناسب بودن و افزايش بهره وري جوابگوي نيازهاي جامعه دانشگاهي نيست. شايد براي بهبود وضعيت خريد از نمايشگاه بتوان راهكارهايي را پيشنهاد نمود:

-       تشكيل كميته دائمي انتخاب كتب علمي دانشگاهي؛

-       برقراري جلسات مشترك با كارگزاران و دست اندركاران نمايشگاه كتاب براي انتقال نيازهاي دانشگاهي؛

-       امكان سفارش قبل از نمايشگاه و تحويل در نمايشگاه؛

-       تشكيل گروه بحث مناسب با ارتباط بين المللي براي شناسايي بهترين كتابها و بهترين ناشرين براي جلب مشاركت ناشرين دانشگاهي جديدي كه قبلاً در نمايشگاههاي تهران فعال نبوده اند؛

-       آموزش كتابداران در عرصه خريد، بخصوص اولويتهاي جديد علمي.

6.      با تشكر از حضور شما در اين گفتگو و ضمن آرزوي موفقيت براي سركار؛ در پايان اگر صحبت خاصي داريد، بفرماييد.

از زحمات تمام همكاران در مجموعه كتابخانه مركزي به طور خاص و اعضاي محترم شوراي هماهنگي و مديران حوزه هاي ستادي كه در اين مهم از هيچ مساعدتي دريغ نورزيدند، كمال تشكر را دارم و اميدوارم اين روش، بازبيني شده و در آينده نيز بهبود يابد.

براي دريافت ليست كامل كتب خريداري شده در نمايشگاه روي اينجا كليك كنيد.

                                                                      روابط عمومي كتابخانه مركزي و مركز اسناد د د د د د د د د د د د د د د د د د د د