غبار از چهره بزرگترين كتابخانه دانشگاهي كشور زدوده شد

كتابخانه مركزي و مركز اسناد دانشگاه تهران، بزرگ‌ترين كتابخانه علمي و دانشگاهي كشور با گردآوري مجموعه‌اي غني و گسترده از منابع گوناگون در حوزه‌هاي مختلف علوم و فنون و ادب، فرصتي گران‌بها براي مطالعه دانشجويان و استادان فراهم آورده است. تعطيلات دو ماهه تابستاني فرصتي بود براي دست‌اندركاران و مسوولان اين كتابخانه تا هم از كتاب‌ها و قفسه‌ها غبارروبي كنند و هم اين‌كه تجهيزات قديمي و كهنه مجموعه را با وسايل نو و جديد جايگزين كنند. به روزرساني منابع و كتاب‌ها هم در چرخه اين تغييرات قرار داشت.

به گزارش خبرگزاري كتاب ايران (ايبنا)، اين كتابخانه در كنار كتابخانه‌هاي تخصصي دانشكده‌ها كه هر يك بر حسب نيازهاي علمي و آموزشي ويژه خود به وجود آمده‌اند، بيشتر به امر پژوهش اختصاص دارد و آثار مشهور و به نامي در عرصه‌هاي اسلام‌شناسي، ايران‌شناسي و شرق‌شناسي را در خود جاي داده است. اغلب مراجعه‌كنندگان اين كتابخانه، قشر فرهيخته و پژوهشگر دانشگاهي‌اند كه براي مطالعه و تحقيق به منابع ارزشمند نسخ خطي، ايران شناسي و ... اين كتابخانه به آن مراجعه مي‌كنند. 

تاريخچه
سال 1329 هسته اصلي اين كتابخانه با مجموعه نسخ خطي اهدايي سيد محمد مشكوه ـ استاد دانشگاه حقوق، ادبيات و الهيات دانشگاه تهران ـ شكل گرفت و بناي اصلي كتابخانه مركزي مهر ماه سال 1350 افتتاح شد. ساختمان اين كتابخانه هم‌اكنون با مساحت بيش از 22 هزار متر مربع شامل 9 طبقه است كه دو طبقه زيرزمين، پنج طبقه مخزن كتاب، مطبوعات و اسناد و طبقه همكف را شامل مي‌شود.

كتابخانه مركزي دانشگاه تهران با پايان يافتن سال تحصيلي 87 _ 88 و آغازين روزهاي تابستان امسال، طرحي را با عنوان ساماندهي منابع و فضاي كتابخانه در دستور كار خود قرار داد. اين كتابخانه هر سال در فصل تابستان تغييرات كوچكي در فضا و محيط ايجاد مي‌كرد اما در تابستان امسال تغييرات با قوت و قدرت بيشتري در دستور كار قرار گرفت. 

محيطي امن براي كتاب‌ها
يكي از چشم‌گيرترين تغييرات فيزيكي اين كتابخانه نصب سامانه كنترل امنيت در ورودي‌هاي تالارهاست. اين گيت‌ها براي به حداقل رسيدن خروج كتاب از تالارهاي مطالعه در نظر گرفته شده و به گونه‌اي تعبيه شده‌اند كه حتي اگر فردي كتاب را از تالارها خارج كند، جلوي در ورودي كتابخانه مركزي به دليل نصب حسگر امكان خروج ندارد.

به گفته مدير روابط عمومي كتابخانه مركزي دانشگاه تهران، اين تغييرات در بخش مخازن سوم و چهارم، ششم و هفتم، همچنين تالارهاي ايران‌شناسي مرجع و اقبال لاهوري انجام شده است.

در مخزن سوم و چهارم اين كتابخانه، عمليات قفسه‌خواني و چيدمان كتاب بازنگري شده و در تمام كتاب‌ها حسگرهاي جلوگيري از خروج كتاب قرار داده شده است. فرايند باركدخواني تمام منابع فارسي توسط دستگاه باركدخوان حافظه‌اي براي شناسايي كتاب‌هاي مفقودي و تعداد دفعات به امانت گرفته شدن يك كتاب است كه موجب تسريع روند وجين منابع مي‌شود.

محمدمهدي خسرويان با اشاره نصب حسگر در كتاب‌هاي اين دو مخزن گفت: اين حسگر‌ها در تمام كتاب‌ها و منابع رده T,P,S انجام شده تا اين منابع در بازه زماني كمتري به تالار جمالزاده براي ايجاد كتابخانه باز منتقل شود.

از جمله اين فعاليت‌ها انتقال كتاب‌هاي ايران‌شناسي از تالار جمالزاده در طبقه همكف به تالار «رشيدالدين فضل‌الله» بود. خسرويان در اين باره توضيح داد: در اين تالار كه به نام «ايران شناسي» شهرت دارد، نيز كليه منابع موجود به كمك دستگاه باركدخوان حافظه‌اي، باركدخواني شدند و عمليات قفسه‌خواني و چيدمان كتاب بازنگري شدند. 

ساماندهي و به‌روزرساني
يكي ديگر از تالارهاي مرجع اين كتابخانه، تالار «ابوريحان بيروني» است. در اين تالار نيز علاوه بر ساماندهي منابع، عمليات باركدخواني بر تمام كتاب‌هاي لاتين انجام شد. مدير روابط عمومي اين كتابخانه در اين باره اظهار داشت: در فرايند به روزرساني اين تالار، تمام كتاب‌هايي كه تاكنون وارد سيستم امانت نشده بودند، و يا به لحاظ فهرست‌نويسي مشكل داشتند، از مجموعه خارج و براي ورود اطلاعات، تصحيح و رفع اشكالات فني، به بخش فهرست‌نويسي فرستاده شدند.

در تالار اقبال لاهوري كه بيشتر با عنوان قفسه باز شناخته شده است نيز علاوه بر قفسه‌خواني و چيدمان مناسب كتاب، آثاري كه محتواي قديمي و يا ظاهر اسقاط شده‌ داشتند، با كمك بخش فهرست‌نويسي از مجموعه وجين شدند.

در اين تالار، دانشجويان مي‌توانند از ساعت هشت صبح تا 12 شب براي مطالعه كتاب‌هاي كتابخانه و يا درسي مراجعه كنند و از خدمات مختلف آن بهره‌مند شوند.

تالار محمدتقي دانش‌پژوه يا همان تالار نسخه‌هاي خطي يكي از گنجينه‌هاي ارزشمند اين كتابخانه‌ به شمار مي‌آيد. در اين طرح، نسخ خطي به بخش مطالعه استادان منتقل شد و در اين انتقال، بيش از 18 هزار عكس قديمي، سند تاريخي و ميكروفيلم بازسازي و بازبيني شد.

طرحي براي سهولت دسترسي
امروزه اغلب كتابخانه‌هاي مجهز روز دنيا به سامانه اينترنت بي‌سيم (wireless) مجهزند، دسترسي به سايت كتابخانه با استفاده از رايانه‌هاي شخصي از جمله مزاياي اين امكان است. اين سيستم در طرح نوسازي فضا و مرمت اين كتابخانه، در تمام سالن‌هاي مطالعه براي استفاده دسترسي آسان‌تر دانشجويان به منابع و اطلاعات مختلف، فعال شده است.

يكي ديگر از اقدامات چشمگير اين طرح، جايگزيني سامانه صندوق امانت به جاي سامانه كيف‌داري كتابخانه‌اي است. تا پيش از اين دانشجويان پس از ورود به محوطه كتابخانه، بايد كيف و وسايل خود را به متصدي كتابخانه تحويل مي‌دادند و اين كار همواره اغلب با مشكلات بسياري براي متصدي و مراجعه‌كنندگان همراه بود، اما در طرح جديد، افراد با سهولت بيشتري مي‌توانند به كتابخانه رفت و آمد داشته باشند.

در اين كتابخانه علاوه بر كتاب اسناد تاريخي ارزشمندي نگهداري مي شود.بر اساس آمار بيش از 50000سند مربوط به قبل از پيروزي انقلاب اسلامي و پس از آن در اين كتابخانه وجود دارد.

طي تابستان گذشته اقدامات موثر و قابل توجهي دربخش اسناد و پايان نامه ها صورت گرفت، از آن جمله:

جداسازي 12000جلدپايان نامه هاي پزشكي و دانشكده هاي وابسته و استقرار آنها در انبار مربوطه بررسي، رفع اشكال و الصاق بر چسب بر رويحدود 50000جلد پايان نامه و جابجايي و تنظيم مجدد آنها در قفسه ها.

علاوه بر آن تنظيم طرح هاي پژوهشي بر اساس دانشكده و سال انجام طرح و همچنين بررسي، وجين و خارج كردن اسناد كم استفاده و قراردادن آنها در انبار، و در نهايت تنظيم مجدد باقي اسناد بر اساس موضوع ، سازمان ، و قراردادن آنها در قفسه هاي مربوطه.

دانشجويان بسياري در اين دانشگاه مشغول به تحصيلند كه بخشي از آن‌ها نابينا هستند. اين كتابخانه براي دسترسي آسان‌تر دانشجويان روشندل به كتاب‌هاي بريل، فضايي جداگانه در نظر گرفته و افراد مي‌توانند با مراجعه به كتابخانه واقع در طبقه همكف از خدمات آن بهره‌مند شوند.

مدير روابط‌ عمومي كتابخانه مركزي دانشگاه تهران در اين باره اظهار داشت: در اين كتابخانه، نشريات و برخي كتاب‌هاي منتشر شده بريل به صورت محدود نگهداري مي‌شود. در مكاني كه براي نابينايان در نظر گرفته شده است، دو رايانه مخصوص نابينايان با قابليت اتصال به اينترنت قرار داده شده است.

خسرويان از اجراي اين طرح را در آغاز سال تحصيلي به عنوان جديد يك اقدام نو و جديد در اين كتابخانه نام برد و گفت: اين اقدامات براي تسهيل و تسريع ارايه خدمات به مراجعه‌كنندگان و نيز به روزرساني امكانات و منابع اين كتابخانه صورت گرفته است.

وي ادامه داد: اين طرح با همكاري پرسنل كتابخانه و 20 كارورز رشته كتابداري و اطلاع‌رساني و نيروهاي دانشجويي داوطلب انجام شد.

به گزارش «ايبنا»، كتابخانه مركزي و مركز اسناد دانشگاه تهران، هم‌اكنون حدود پنجاه‌هزار عضو ثابت دارد و روزانه پاسخگوي بيش از دو هزار دانشجو و استاد دانشگاه تهران و دانشگاه‌هاي ديگر، همچنين موسسات آموزش عالي، محققان و پژوهشگران كشور است.