نسخه های خطی و اسناد

تعداد بازدید:۱۲۳۷

بخش نسخه‌های خطی، اسناد و آثار نفیس

این بخش وظیفه تهیه، گردآوری، فهرست‌نویسی، نگهداری و اطلاع‌رسانی مجموعه نسخه‌های خطی، اسناد تاریخی، عکس‌های تاریخی، میکروفیلم‌ها، نسخه‌های عکسی، کتاب‌های چاپ سنگی و کتاب‌های سربی کمیاب را برعهده دارد.

این مجموعه‌ها فهرست‌نویسی و سازماندهی شده است و از طریق سامانه جامع کتابخانه‌های دانشگاه تهران قابل جستجو و بازیابی است.

تاکنون 21 جلد فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مرکزی، 8 جلد فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه‌های دانشکده‌ها و موسسه لغت‌نامه دهخدا، 8 جلد فهرست اسناد تاریخی، 3 جلد فهرست عکس‌های تاریخی و 3 جلد فهرست میکروفیلم‌ها منتشر شده است.

فضای بخش نسخه‌های خطی و اسناد شامل قسمت‌های زیر است:

  • تالار محمدتقی دانش‌پژوه: تالار ویژه مطالعه نسخه‌های خطی
  • تالار خواجه نصیرالدین طوسی (تالار نفیس): تالار ویژه نگهداری کتاب‌های کمیاب و مجموعه‌های ویژه
  • تالار رشیدالدین فضل‌الله همدانی: تالار ویژه مطالعات ایران‌‍شناسی
  • گنجینه نسخه‌های خطی، اسناد و چاپ‌های سنگی
  • مرکز اسناد تاریخ دانشگاه تهران
  • مخزن منابع چاپی غیرکتابی (اسناد و مدارک)
  • موزه کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد

مجموعه‌ها:

 


نسخه‌های خطی:

گنجینه نسخه‌های خطی کتابخانه مرکزی بیش از 17000 نسخه خطی را دربرمی‌گیرد و پایه اصلی آن مجموعه نسخه‌های خطی سید محمد مشکوه است که در سال 1328 به دانشگاه تهران اهدا شده است. در سال 1349 مجموعه نسخه‌های خطی موجود در کتابخانه‌های دانشکده ادبیات، الهیات، پزشکی و حقوق به کتابخانه مرکزی منتقل شد و در سال 1398 مجموعه نسخه‌های خطی موسسه لغت‌نامه دهخدا نیز به این بخش انتقال یافت.

در این گنجینه تعداد بسیاری نسخه‌های گرانبهای هنری، نسخه‌های کهن، نسخه‌های منحصر به فرد و نسخه‌های اصل به خط علما و مشاهیر وجود دارد.

مجموعه نسخه‌های خطی کتابخانه از طریق فهرست‌های چاپ شده و سامانه جامع کتابخانه قابل جستجو و بازیابی است.

تاکنون 21 جلد فهرست براى مجموعه نسخه‏هاى خطى کتابخانة مرکزى انتشار یافته است:

  • فهرست کتابخانه اهدایى آقاى سید محمود مشکوه به کتابخانه دانشگاه تهران، ج 1-2/ علینقى منزوى (1330 و 1332)؛ ج 3-7/ محمدتقى دانش‏پژوه (1338-1332).
  • فهرست نسخه‏هاى خطى کتابخانه مرکزى، ج 8-18/ محمدتقى دانش‏پژوه (دانشگاه تهران، 1339-1364)؛ ج 19/ فریبا افکاری (1391)؛ ج 20/ محمدحسین حکیم (1389)؛ ج 21/ پریسا کرم‌رضایی (1394).

فهرست‏هاى مجموعه‏هاى دانشکده‏ها به قرار زیر است:

  • فهرست کتب خطى کتابخانه دانشکده پزشکى/ حسن ره‏آورد (1333).
  • فهرست نسخه‏هاى خطى کتابخانه دانشکده حقوق و علوم سیاسى و اقتصادى دانشگاه تهران/ محمدتقی دانش‏پژوه (1339).
  • فهرست نسخه‏هاى خطى کتابخانه دانشکده ادبیات/ محمدتقی دانش‏پژوه (1339).
  • فهرست نسخه‏هاى خطى کتابخانه دانشکده ادبیات: مجموعه وقفى على‌اصغر حکمت/ محمدتقی دانش‏پژوه (1341).
  • فهرست نسخه‏هاى خطى کتابخانه دانشکده ادبیات مجموعه امام جمعه کرمان/ محمدتقی دانش‏پژوه (1343).
  • فهرست نسخه‏هاى خطى کتابخانه دانشکده الهیات و معارف اسلامى/‌ م‍ح‍م‍دب‍اق‍ر ح‍ج‍ت‍ی‌، با تحقیق و نظارت محمدتقى دانش‏پژوه، 2ج (1345).
  • فهرست نسخه‌های خطی علی‌اکبر دهخدا [موسسه لغت‌نامه دهخدا]/ سید محمد طباطبایی بهبهانی (1398).

 


اسناد تاریخی:

در این گنجینه همچنین درحدود 100.000 برگ سند تاریخى نگهداری می‌شود که بیشتر مربوط به دوره قاجاریه و پهلوى است و شامل انواع اسناد، مانند فرمان‏ها، احکام، نامه‏ها، قباله‏ها، وقف‏نامه‏ها، عقدنامه‏ها، اسناد مالى و غیره است.

مجموعه اسناد تاریخی کتابخانه از طریق فهرست‌های چاپ شده و سامانه جامع کتابخانه قابل جستجو و بازیابی است.

تاکنون 8 جلد از فهرست اسناد تاریخی کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران منتشر شده است:

  • ج 1-3/ سوسن اصیلی (1394 و 1398 و 1399)؛ ج 4-6: تالیف شیوا تقوایی زحمت‌کش (1397 و 1398 و 1399)؛ ج 7: تالیف محیا شعیبی عمرانی (1398)؛ ج 8: (هنوز منتشر نشده است)؛ ج 9: تالیف بهنام شیخی (1399).

 


عکس‌های تاریخی:

در آرشیو کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد در حدود 40.000 قطعه عکس وجود دارد و شامل بخش‌های زیر است:

‌1) مجموعه عکس‌ها و کارت پستال‌های مربوط به دوره قاجار و پهلوی: در حدود 7000 قطعه، از جمله مجموعه عکسهای خاندان سردار اسعد و صاحب اختیار معیرالممالک (غلامحسین‌خان غفاری).

این مجموعه از طریق سامانه کتابخانه قابل جستجو و بازیابی است و فهرست زیر از این مجموعه به چاپ رسیده است:

  • عکس‏هاى قدیمى ایران و رجال، مناظر، بناها و محیط اجتماعى (مجموعة معیرالممالک)/ قاسم صافى (1370، با تجدید نظر کامل). 

2) مجموعه بیوتات: این مجموعه از روی عکس‌های موجود در اداره بیوتات سلطنتى ناصرالدین شاه (آلبومخانه کاخ گلستان) تهیه شده است و شامل عکس‌های رجال و مناظر و ابنیه مربوط به دوره قاجار می‌شود.

3) مجموعه عکسهای رجال سیاست و ادبای ایران که بیشتر از روی آلبوم‌های خانوادگی آنها تهیه شده است و مربوط است به ملک‌الشعرای بهار، سعید نفیسی، صادق هدایت، بدیع‌الزمان فروزانفر، محمدحسین ادیب و مجموعه عکسهای تاریخی دوستعلی‌خان معیرالممالک، حسنعلى غفارى (معاون‏الدوله)، عبدالعظیم قریب، انجمن اخوت، عبدالله انتظام و عکسهای نهضت جنگل.

مجموعه عکسهای ردیف 2و3 که از روی اصل عکس‌ها تهیه شده است درحدود 18.000 قطعه برآورد می‌شود و فهرست آنها به چاپ رسیده و از طریق فهرست قابل بازیابی است:

  • فهرست عکس‏هاى تاریخى ایران برمبنای یادداشتهای حسین محبوبی اردکانی/ بررسی و تدوین قاسم صافی (1363 و 1364).

3) مجموعه عکس‌های دانشگاه تهران: درحدود 15 هزار قطعه عکس

این مجموعه در حال سازماندهی و فهرست‌نویسی است و در حال حاضر بخشی از آن از طریق سامانه کتابخانه قابل جستجو و بازیابی است.

 


میکروفیلم‌ها و نسخه‌های عکسی:

بخشی از مجموعه میکروفیلم‏ها و نسخه‏هاى عکسى کتابخانه مرکزى از روى نسخه‏هاى خطى برخى کتابخانه‏هاى خارج از کشور (شامل کتابخانه ملى پاریس، موزه بریتانیا، دیوان هند، بادلیان، دانشگاه کمبریج، واتیکان، توبینگن و کتابخانه‏هاى ترکیه، هند و غیره) و کتابخانه‏هاى مختلف ایران و کتابخانه‏هاى شخصى تهیه شده است.

این مجموعه از طریق فهرست میکروفیلم‌های کتابخانه مرکزی قابل جستجو و بازیابی است:

  • فهرست میکروفیلمهاى کتابخانه مرکزى دانشگاه تهران/ محمدتقى دانش‏پژوه، 3 ج (1348، 1353 و 1363).
  • «فهرست نامگوی میکروفیلم‌های فهرست نشده کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران»/ فرشیده کونانی، در دفتر پانزدهم نشریه نسخه‌های خطی کتابخانه مرکزی (1398).

 


کتاب‌های چاپ سنگی:

در کتابخانه مرکزی درحدود 7000 عنوان کتاب‌ چاپ‌ سنگی‌ وجود دارد که‌ در شهرهای مختلف ایران‌ و دیگر نقاط جهان به چاپ رسیده است. این مجموعه در سامانه کتابخانه قابل جستجو و بازیابی است.

کتابهای چاپ سنگی براساس قطع کتاب طبقه‌بندی شده‌اند و با یکى از چهار حرف A، B، C، D که نشانگر قطع کتاب است و شماره ردیف کتاب در قفسه کدگذاری شده‌اند.

مجموعه کتابهای درسی دارالفنون از جمله ویژگی‌های ارزشمند این مجموعه است که با حرف T مشخص شده‌اند.

 


منابع چاپی غیرکتابی:

منابع چاپی غیرکتابی انتشاراتى هستند که غیر از کتاب و نشریه هستند و به صورت محدود چاپ مى‏شوند و به بازار نشر عرضه نمى‏گردند، مانند برخى از نشریات وزارتخانه‏ها و سازمان‏هاى مختلف، دانشگاه‏ها و غیره. این منابع شامل گزارش‏ها، آمارها، جزوات، طرح‏ها، سخنرانی‌ها، مقالات، بولتن‌ها، گاهنامه‌ها، تقویم‌ها، آیین‏نامه‏ها، اساسنامه‏ها، قوانین، بروشورها، پوسترها و غیره می‌شود.

این مجموعه در کتابخانه مرکزی بالغ بر 40.000 منبع به زبان‌های فارسى، عربى و زبان‏هاى خارجی است و از طریق سامانه کتابخانه قابل جستجو و بازیابی است.

بخشی از این مجموعه که شامل مجموعه سالنامه‌ها، راهنماها، جزوات، طرح‌های پژوهشی، بریده‌ جراید و قوانین و مقررات مربوط به دانشگاه تهران می‌شود در بخش ویژه‌ای با عنوان «مرکز اسناد تاریخ دانشگاه تهران» در جنب گنجینه نسخ خطی و اسناد کتابخانه مرکزی نگهداری می‌شود.

 

 

  

  کارشناس مسئول  بخش نسخ خطی و اسناد:    پریسا کرم رضایی

  سوابق تحصیلی :   کارشناسی ارشد رشته کتابداری نسخه‌های خطی و آثار کمیاب از دانشگاه تهران

  تلفن:     61112837

 


لینک دانلود فایل