کتابدار در آینه پژوهش: روایات کتابداران دانشگاهی- روایت سوم
به مناسبت هفته پژوهش ۱۴۰۴ (۲۲ تا ۲۷ آذرماه)، معاونت سیاست‌گذاری منابع علمی کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران مجموعه‌ای از مصاحبه‌های اختصاصی با کتابداران این دانشگاه را تنظیم کرده است. مجموعه " کتابدار در آینه پژوهش: روایات کتابداران دانشگاهی" از ۲۲ آذر، هر روز به صورت یک گفت‌وگو و روایت منتشر می‌شود تا نگاهی نزدیک بیاندازیم به نقش پژوهشی کتابداران، دیدگاه‌هایشان درباره فرآیند پژوهش و چالش‌ها و فرصت‌هایی که پژوهشگران در فضای کتابخانه‌ای با آن روبه‌رو هستند. در این هفته همراه ما باشید تا صدای کتابداران دانشگاه تهران را بشنویم و جایگاه کتابخانه را در زیست‌گاه پژوهش، بار دیگر مرور کنیم.
ملیحه درخوش
معاون سیاست گذاری منابع علمی کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد
کتابدار در آینه پژوهش: روایات کتابداران دانشگاهی
روایت سوم: جناب آقای امیرحسین ملکی، کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش‌شناسی، گرایش مدیریت کتابخانه‌های دانشگاهی و رییس کتابخانه دانشکدگان مدیریت دانشگاه تهران هستند. ایشان تجربه ۲۸ سال فعالیت در زمینه کتابداری و ۲۴ سال تجربه فعالیت تخصصی در کتابخانه دانشکدگان مدیریت را دارند.
به مناسبت هفته پژوهش مصاحبه‌ای با ایشان انجام داده‌ایم و نظرشان را درباره ارتباط فعالیت‌های کتابخانه های دانشگاهی و پژوهش پرسیده‌ایم. متن این مصاحبه به شرح زیر است:
در ابتدا سپاسگزارم که وقت ارزشمندتان را در اختیار ما گذاشتید. به‌مناسبت "هفته پژوهش" و در چارچوب مجموعه‌ای کوتاه که توسط معاونت سیاست‌گذاری منابع علمی کتابخانه مرکزی تهیه می‌شود، قصد داریم هر روز یک گفت‌وگوی کوتاه با یکی از همکاران کتابدارمان منتشر کنیم. در این مصاحبه چند پرسش داریم تا از دیدگاه‌ها و تجربه‌های شما درباره ارتباط فعالیت‌های کتابخانه با فرآیند پژوهش بهره‌مند شویم. پاسخ‌های شما کمک می‌کند تا صدای کتابداران دانشگاه تهران را در هفته‌ای که به پژوهش اختصاص دارد، بهتر بشنویم.
- چه تغییرات و تحولات مهمی را در طول سال‌های کاری خود در حوزه کتابداری و خدمات اطلاعاتی شاهد بوده‌اید؟
آقای ملکی: طبق سابقه من در ۲۲ سال گذشته، کتابخانه‌های دانشگاهی از مراکز سنتی نگهداری کتاب به مراکز دیجیتال، آموزشی و پژوهشی پیشرفته تبدیل شده‌اند. مهم‌ترین تحولات شامل دیجیتالی شدن منابع، رشد دسترسی آزاد، مدیریت داده‌های پژوهشی، تغییر نقش کتابداران، و ورود فناوری‌های نوین مانند هوش مصنوعی بوده است.
- با توجه به تجربه‌تان در کتابخانه‌های دانشگاهی، چطور می‌توان بهترین حمایت‌ها را از پژوهشگران و دانشجویان در فرآیند انجام پژوهش فراهم کرد؟
آقای ملکی: اگر بخواهیم خلاصه‌وار بررسی کنیم بهترین حمایت‌ها در کتابخانه‌های دانشگاهی شامل دسترسی به منابع علمی معتبر، آموزش مهارت‌های پژوهشی، مدیریت داده‌ها، مشاوره تخصصی، و همکاری‌های راهبردی است. این خدمات پژوهشگران و دانشجویان را در تمام مراحل پژوهش، از ایده‌پردازی تا انتشار، توانمند می‌سازد. و بدیهی است که کتابخانه‌های دانشگاهی با ترکیب منابع علمی، آموزش مهارت‌ها، مدیریت داده‌ها، و همکاری‌های راهبردی، می‌توانند پژوهشگران و دانشجویان را در مسیر تولید دانش باکیفیت و انتشار مؤثر پشتیبانی کنند.
- کتابخانه‌ها و منابع اطلاعاتی در دوران دیجیتال چه چالش‌هایی دارند و به نظر شما چگونه می‌توان این چالش‌ها را پشت سر گذاشت؟
آقای ملکی: از عمده‌ترین چالش‌های موجود می‌شود به این اشاره کرد که همه دانشجویان و پژوهشگران دسترسی برابر به اینترنت و منابع ندارند. و امنیت داده‌ها همیشه در خطر است و باید مراقب اطلاعات پژوهشی بود. و دیگر اینکه منابع دیجیتال خیلی زیاد شده‌اند و انتخاب و مدیریتشان سخت است. و نهایتاً کتابداران باید نقش‌های تازه‌ای یاد بگیرند و با فناوری‌های جدید کار کنند. اما راهکارهایی که می‌شود پیشنهاد کرد عبارتند از: تقویت زیرساخت‌های فناوری مثل اینترنت پرسرعت، آموزش سواد اطلاعاتی و دیجیتال به دانشجویان وپژوهشگران، همکاری کتابخانه‌ها برای اشتراک منابع و کاهش هزینه‌ها، سیاست‌های حمایتی برای دسترسی آزاد و مقابله با ناشران نامعتبر
- با توجه به تجربه‌ی شما، چگونه می‌توان پژوهشگران و دانشجویان را به استفاده بهینه از منابع کتابخانه‌ای ترغیب کرد؟
آقای ملکی: پژوهشگران و دانشجویان زمانی به استفاده بهینه از منابع کتابخانه‌ای ترغیب می‌شوند که کتابخانه‌ها مزایای ملموس منابع را نشان دهند، خدمات آموزشی و حمایتی ارائه کنند، محیطی جذاب و فناورانه فراهم سازند، و ارتباط مستقیم با نیازهای پژوهشی و تحصیلی برقرار کنند.
- با توجه به پیشرفت‌های هوش مصنوعی و کاربرد آن فرایندهای کتابخانه‌ای، به نظر شما آینده کتابخانه‌ها و خدمات آنها چه تغییراتی خواهد کرد؟ آیا این تحولات می‌تواند به بهبود فرآیندهای پژوهشی کمک کند؟
آقای ملکی: آنچه که در حال انجام است ومطمئناً به وقوع خواهد پیوست این است که آینده کتابخانه‌ها با ادغام هوش مصنوعی به سمت دیجیتالی شدن، شخصی‌سازی خدمات، و سهل و آسان شدن پژوهش حرکت خواهد کرد. این تحولات می‌توانند دسترسی به منابع علمی را سریع‌تر، دقیق‌تر و کارآمدتر کنند و در نتیجه کیفیت پژوهش‌ها را ارتقا دهند. کتابخانه‌های آینده نه‌تنها محل نگهداری کتاب‌ها، بلکه مراکز هوشمند دانش خواهند بود که با کمک هوش مصنوعی خدماتی سریع‌تر، دقیق‌تر و شخصی‌سازی‌شده ارائه می‌دهند. این تغییرات می‌توانند پژوهشگران را در مسیر کشف علمی یاری دهند، اما نیازمند مدیریت دقیق چالش‌های اخلاقی و فنی هستند.
- نقاط قوت و ضعف کتابداری در کتابخانه های دانشگاه تهران از نظر شما چیست؟
آقای ملکی: کتابخانه‌های دانشگاه تهران بخصوص کتابخانه مرکزی از نظر غنای منابع و جایگاه تاریخی بی‌نظیر هستند، اما برای رسیدن به استانداردهای جهانی نیازمند تحول دیجیتال، کاهش محدودیت‌های دسترسی، و اصلاح مدیریت فرهنگی می‌باشند. اگر این تغییرات اعمال شود، کتابخانه‌های دانشگاه تهران می‌توانند به یکی از قطب‌های علمی و پژوهشی منطقه تبدیل شوند.
- اگر به عنوان یک کتابدار خاطره‌ای درباره کمک به یک پژوهشگر دارید، لطفاً آن را تعریف بفرمایید.
آقای ملکی: همه دوران کتابداری در کتابخانه دانشکدگان مدیریت برای من خاطره است و بهترین دوستان و رفقای فعلی بنده محصول همین دوره است. یادم می‌آید که دو دانشجوی دختر و پسر کار تیمی داشتند و پژوهشی را برای سازمانی باهمدیگر پیگیری و دنبال می‌کردند در میانه‌های راه به مشکل خورده بودند و هر کدام در نبود دیگری غرغر می‌کردند و از کم کاری دوست و همکارشون گله مند بودند که من همیشه سعی می‌کردم حرفهای این دو دانشجو را برعکس به ایشان انتقال بدم و گله گذاری‌هایشان منتقل نکنم و این باعث شد این دو علاوه بر کنار گذاشتن کدورت‌هایشان به همدیگر علاقمند شدند و ازدواج کردند. چند سالی گذشت و من از آن دو خبری نداشتم تا اینکه یک روز دیدم با یک دختر بچه خوشگل آمدند کتابخانه که از دیدنشان بسیار خوشحال شدم.
بابت زمانی که به این مصاحبه اختصاص دادید سپاسگزارم و برایتان آرزوی موفقیت دارم.
