کتابدار در آینه پژوهش: روایات کتابداران دانشگاهی- روایت چهارم
به مناسبت هفته پژوهش ۱۴۰۴ (۲۲ تا ۲۷ آذرماه)، معاونت سیاست‌گذاری منابع علمی کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران مجموعه‌ای از مصاحبه‌های اختصاصی با کتابداران این دانشگاه را تنظیم کرده است. مجموعه " کتابدار در آینه پژوهش: روایات کتابداران دانشگاهی" از ۲۲ آذر، هر روز به صورت یک گفت‌وگو و روایت منتشر می‌شود تا نگاهی نزدیک بیاندازیم به نقش پژوهشی کتابداران، دیدگاه‌هایشان درباره فرآیند پژوهش و چالش‌ها و فرصت‌هایی که پژوهشگران در فضای کتابخانه‌ای با آن روبه‌رو هستند. در این هفته همراه ما باشید تا صدای کتابداران دانشگاه تهران را بشنویم و جایگاه کتابخانه را در زیست‌گاه پژوهش، بار دیگر مرور کنیم.
ملیحه درخوش
معاون سیاست‌گذاری منابع علمی کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد
کتابدار در آینه پژوهش: روایات کتابداران دانشگاهی
روایت چهارم: جناب آقای رسول محمدی، کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش‌شناسی و رئیس کتابخانه دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران هستند. ایشان تجربه ۲۸ سال فعالیت در زمینه کتابداری در دانشگاه علم و صنعت و دانشگاه تهران و ۱۷ سال تجربه فعالیت تخصصی در کتابخانه دانشکدگان مدیریت را دارند.
به مناسبت هفته پژوهش مصاحبه‌ای با ایشان انجام داده‌ایم و نظرشان را درباره ارتباط فعالیت‌های کتابخانه های دانشگاهی و پژوهش پرسیده‌ایم. متن این مصاحبه به شرح زیر است:
در ابتدا سپاسگزارم که وقت ارزشمندتان را در اختیار ما گذاشتید. به‌مناسبت "هفته پژوهش" و در چارچوب مجموعه‌ای کوتاه که توسط معاونت سیاست‌گذاری منابع علمی کتابخانه مرکزی تهیه می‌شود، قصد داریم هر روز یک گفت‌وگوی کوتاه با یکی از همکاران کتابدارمان منتشر کنیم. در این مصاحبه چند پرسش داریم تا از دیدگاه‌ها و تجربه‌های شما درباره ارتباط فعالیت‌های کتابخانه با فرآیند پژوهش بهره‌مند شویم. پاسخ‌های شما کمک می‌کند تا صدای کتابداران دانشگاه تهران را در هفته‌ای که به پژوهش اختصاص دارد، بهتر بشنویم.
- چه تغییرات و تحولات مهمی را در طول سال‌های کاری خود در حوزه کتابداری و خدمات اطلاعاتی شاهد بوده‌اید؟
آقای محمدی: شاید مهمترین تغییر را بتوان ایجاد کتابخانه های دیجیتال در مفهوم عام آن و حرکت کتابخانه ها از سوی کتابداری سنتی به ارائه و اشاعه اطلاعات به صورت الکترونیکی و نیز در این اواخر استفاده از هوش مصنوعی در ارائه خدمات کتابداری عنوان نمود.
- با توجه به تجربه‌تان در کتابخانه‌های دانشگاهی، چطور می‌توان بهترین حمایت‌ها را از پژوهشگران و دانشجویان در فرآیند انجام پژوهش فراهم کرد؟
آقای محمدی: در طول مدت مدیریت بنده کتابخانه دانشکدگان فارابی سه بار در سال‌های ۱۳۸۷، ۱۳۹۸ و سال جاری ۱۴۰۴ از بین بیش از ۴۰ کتابخانه اقماری دانشگاه، به عنوان کتابخانه نمونه دانشگاه تهران انتخاب و معرفی شده است. همچنین با عنایت مدیران بالادستی وتلاش و پیگیری همکاران کتابخانه موفق شده‌ایم، کتابخانه دانشکدگان فارابی را به جایگاه چهارمین کتابخانه بزرگ دانشگاه تهران از نظر میزان منابع ارتقاع دهیم. به نظرم با مطالعه مستمر و افزایش دانش و اطلاعات کتابداران و حرکت کتابداران در کسب دانش‌های به روز دنیا من جمله ابزارهای هوش مصنوعی قبل از اساتید و دانشجویان و پژوهشگران می‌توان از پژوهشگران و دانشجویان در فرایند پژوهش حمایت کرد.
- کتابخانه‌ها و منابع اطلاعاتی در دوران دیجیتال چه چالش‌هایی دارند و به نظر شما چگونه می‌توان این چالش‌ها را پشت سر گذاشت؟
آقای محمدی: به نظر بنده یکی از بزرگترین چالش‌ها حرکت از سوی کتابخانه و کتابداری سنتی به سوی کتابخانه های آینده محور کاملاً دیجیتال است و در این راه افزایش دانش و تلاش و پیگیری مستمر یک راهکار مهم است.
- با توجه به تجربه‌ی شما، چگونه می‌توان پژوهشگران و دانشجویان را به استفاده بهینه از منابع کتابخانه‌ای ترغیب کرد؟
آقای محمدی: افزایش فعالیت‌های کتابخانه در همه ابعاد و اطلاع رسانی مستمر فعالیت‌های کتابخانه در عین به روز نمودن آنها.
- با توجه به پیشرفت‌های هوش مصنوعی و کاربرد آن فرایندهای کتابخانه‌ای، به نظر شما آینده کتابخانه‌ها و خدمات آنها چه تغییراتی خواهد کرد؟ آیا این تحولات می‌تواند به بهبود فرآیندهای پژوهشی کمک کند؟
آقای محمدی: قطعاً کتابخانه از هوش مصنوعی و تغییرات آن متأثر خواهند شد و باید خود پیشتاز در آن باشند ضمن اینکه اصالت خود را حفظ نموده و به معایب هوش مصنوعی هم توجه داشته باشند.
- نقاط قوت و ضعف کتابداری در کتابخانه های دانشگاه تهران از نظر شما چیست؟
آقای محمدی: نقاط قوت آن برخورداری از همکاران فهیم و توانمند و دلسوز در اکثر کتابخانه ها است و یک ضعف عمده آن عدم به روز بودن و به روز رسانی امور است.
- اگر به عنوان یک کتابدار خاطره‌ای درباره کمک به یک پژوهشگر دارید، لطفاً آن را تعریف بفرمائید.
آقای محمدی: در طول این سالیان دراز خاطرات زیادی دارم ولی خاطره اخیر که خیلی در ذهنم مانده است: حدود ۶ یا ۷ سال پیش یکی از اساتید جوان دانشکده مهندسی که خود در دانش کامپیوتر و مهارت‌های آن استاد هستند ولی موفق به پیدا کردن فایل یک کتاب به‌روز خارجی نشده بود یک پیام برای بنده ارسال کرد و خواهش کرد که از طرف کتابخانه هم تلاشی در این خصوص انجام شود. بنده چندین پایگاه مختلف و ناشران مشترک دانشگاه را بررسی کردم و در آخر در پایگاه منطقه‌ای شیراز فایل آن کتاب را پیدا کردم و مانند موارد متعددی که در این خصوص داریم در فاصله یک یا دو روز از درخواست ایشان، آن را برایشان ارسال کردم ایشان بسیار خوشحال شدند و تشکر کردند و گذشت… و بنده هم این مورد بخصوص را فراموش کردم. تا اینکه در سال ۱۴۰۲ جناب آقای دکتر شاهرخ اسدی، از اساتید در فهرست پژوهشگران پر استناد و ۲ درصد برتر دنیا در چند سال اخیر از جمله در سال ۲۰۲۵، به عنوان معاون پژوهش و فناوری دانشکدگان فارابی انتخاب شدند و ایشان در اولین جلسه‌ای که با همکاران حوزه پژوهش داشتند به آن کتاب و اینکه بنده در فاصله کمی، بدون هیچ چشمداشت و یا تقاضای مکاتبه رسمی، فایل آن کتاب را تهیه و در اختیار ایشان قرار داده بودم از بنده و همکاران کتابخانه و حوزه پژوهش صمیمانه تشکر کردند و آنچنان شد که در دوره مدیریت ایشان بنده شاهد بیشترین همدلی، همکاری و توجه مادی و معنوی به کتابخانه در طول خدمت خود بودم
بابت زمانی که به این مصاحبه اختصاص دادید سپاسگزارم و برایتان آرزوی موفقیت دارم.
