کتابدار در آینه پژوهش: روایات کتابداران دانشگاهی- روایت ششم
به مناسبت هفته پژوهش ۱۴۰۴ (۲۲ تا ۲۷ آذرماه)، معاونت سیاست‌گذاری منابع علمی کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران مجموعه‌ای از مصاحبه‌های اختصاصی با کتابداران این دانشگاه را تنظیم کرده است. مجموعه " کتابدار در آینه پژوهش: روایات کتابداران دانشگاهی" از ۲۲ آذر، هر روز به صورت یک گفت‌وگو و روایت منتشر می‌شود تا نگاهی نزدیک بیاندازیم به نقش پژوهشی کتابداران، دیدگاه‌هایشان درباره فرآیند پژوهش و چالش‌ها و فرصت‌هایی که پژوهشگران در فضای کتابخانه‌ای با آن روبه‌رو هستند. در این هفته همراه ما باشید تا صدای کتابداران دانشگاه تهران را بشنویم و جایگاه کتابخانه را در زیست‌گاه پژوهش، بار دیگر مرور کنیم.
ملیحه درخوش
معاون سیاست گذاری منابع علمی کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد
کتابدار در آینه پژوهش: روایات کتابداران دانشگاهی
روایت ششم: جناب آقای علی لفطه، کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش‌شناسی و رئیس کتابخانه دانشکدگان علوم دانشگاه تهران هستند. ایشان ۲۲ سال تجربه فعالیت تخصصی در کتابخانه دانشکدگان علوم را دارند و در کتابخانه های دانشگاه بین‌المللی قزوین، کتابخانه حکیم سبزواری دانشگاه سبزوار، کتابخانه دانشگاه سوره، کتابخانه دانشگاه شهید بهشتی و دانشگاه پیام نور تهران در حوزه سازماندهی منابع فعالیت و همکاری داشته‌اند.
به مناسبت هفته پژوهش مصاحبه‌ای با ایشان انجام داده‌ایم و نظرشان را درباره ارتباط فعالیت‌های کتابخانه های دانشگاهی و پژوهش پرسیده‌ایم. متن این مصاحبه به شرح زیر است:
در ابتدا سپاسگزارم که وقت ارزشمندتان را در اختیار ما گذاشتید. به‌مناسبت "هفته پژوهش" و در چارچوب مجموعه‌ای کوتاه که توسط معاونت سیاست‌گذاری منابع علمی کتابخانه مرکزی تهیه می‌شود، قصد داریم هر روز یک گفت‌وگوی کوتاه با یکی از همکاران کتابدارمان منتشر کنیم. در این مصاحبه چند پرسش داریم تا از دیدگاه‌ها و تجربه‌های شما درباره ارتباط فعالیت‌های کتابخانه با فرآیند پژوهش بهره‌مند شویم. پاسخ‌های شما کمک می‌کند تا صدای کتابداران دانشگاه تهران را در هفته‌ای که به پژوهش اختصاص دارد، بهتر بشنویم.
- چه تغییرات و تحولات مهمی را در طول سالهای کاری خود در حوزه کتابداری و خدمات اطلاعاتی شاهد بوده‌اید؟
آقای لفطه: در سالهای اخیر حوزه کتابداری با تغییرات ساختاری بزرگی مواجه بوده که با تغییر نام رشته شروع شده و به تدریج در حال رخنه به ابعاد عملیاتی است. هم از بعد آموزشی و هم در حوزه‌های سازماندهی اطلاعات، ظهور کتابخانه های الکترونیکی نسل ۳، گسترش خدمات از راه دور با توجه به ظهور فناوری‌های اطلاعاتی پیشرفته، خودکار سازی گسترده در حوزه خدمات از جمله تحولات مهمی است در این سالهای به شدت در حال گسترش بوده است.
- با توجه به تجربه‌تان در کتابخانه‌های دانشگاهی، چطور می‌توان بهترین حمایت‌ها را از پژوهشگران و دانشجویان در فرآیند انجام پژوهش فراهم کرد؟
آقای لفطه: یک کتابدار از راه‌های مختلف می‌تواند به پژوهشگران در انجام کارهای تحقیقاتی کمک کند از جمله:
- تقویت سواد اطلاعاتی
- تسهیل دسترسی آنها به منابع معتبر
- آموزش مهارت‌های پژوهشی
- مدیریت داده‌های پژوهشی
- ایجاد زیرساخت‌های دیجیتال
- کتابخانه‌ها و منابع اطلاعاتی در دوران دیجیتال چه چالش‌هایی دارند و به نظر شما چگونه می‌توان این چالش‌ها را پشت سر گذاشت؟
آقای لفطه: از مهمترین چالش‌های کتابخانه ها در عصر دیجیتال لازم می بینم به چند مورد اشاره کنم:
- حقوق نشر و مالکیت فکری
- مدیریت منابع الکترونیکی با توجه به افزایش حجم داده‌ها
- شکاف دیجیتال
- نیاز به کسب مهارت‌های جدید از سوی کتابداران
- حفظ و نگهداری منابع دیجیتال
- با توجه به تجربه‌ی شما، چگونه می‌توان پژوهشگران و دانشجویان را به استفاده بهینه از منابع کتابخانه‌ای ترغیب کرد؟
آقای لفطه: برگزاری کارگاه‌ها و نشست‌های علمی، آموزش سواد اطلاعاتی به دانشجویان، تسهیل دسترسی به منابع مورد نیاز دانشجویان، مشاوره فردی، ارتباط مستمر با اعضای هیأت علمی و نیز برندسازی کتابخانه از جمله راهکارهای عملی برای ترغیب دانشجویان به کتابخانه و منابع کتابخانه ای است
- با توجه به پیشرفت‌های هوش مصنوعی و کاربرد آن فرایندهای کتابخانه‌ای، به نظر شما آینده کتابخانه‌ها و خدمات آنها چه تغییراتی خواهد کرد؟ آیا این تحولات می‌تواند به بهبود فرآیندهای پژوهشی کمک کند؟
آقای لفطه: آینده کتابخانه به مانند سایر مراکز با تغییرات گسترده‌ای همراه خواهد بود کاربرد هوش مصنوعی باعث خواهد شد که فرایندها به سوی هوشمندسازی، خودکارسازی و ارتقای تجربه پژوهشگران حرکت کند و قطعاً موجب افزایش کیفیت پژوهش‌ها خواهد شد دسترسی به منابع را آسان‌تر می‌کند و کتابخانه ها را از یک مخزن اطلاعات به یک مرکز فعال دانش و نوآوری ارتقا خواهد داد.
- نقاط قوت و ضعف کتابداری در کتابخانه های دانشگاه تهران از نظر شما چیست؟
آقای لفطه: از جمله نقاط قوت آن می‌توان به مواردی اشاره کرد:
- نیروی انسانی متخصص
- تنوع منابع و خدمات
- نقش فعال کتابداران در برگزاری نشست‌ها و کارگاه‌های آموزشی
- زیرساخت‌های مدرن جهت دسترسی پژوهشگران به منابع چاپی و دیجیتال
و همچنین درباره نقاط ضعف کتابداری در دانشگا تهران می‌توانم به مواردی اشاره کنم از جمله:
- محدودیت بودجه
- کندی در نوسازی فناوری
- وابستگی به ساختار سنتی
- نیاز به آموزش مستمر کتابداران جهت همگامی با رشد فزاینده فناوری در این حوزه
- اگر به عنوان یک کتابدار خاطره‌ای درباره کمک به یک پژوهشگر دارید، لطفاً آن را تعریف بفرمائید.
آقای لفطه: در طول سالهای فعالیت در کتابخانه، خاطرات متعددی داشته‌ام. چند سال پیش یکی از اعضای هیئت علمی بارها، چه در گفتگوهای شخصی و چه در جلسات رسمی، تأکید می‌کرد که تمامی منابع پژوهشی مورد نیازش در اینترنت موجود است و نقش کتابخانه در عصر دیجیتال بسیار کمرنگ شده است.
اما روزی برای انجام یک تز دکتری، فهرستی از منابع مورد نیاز خود را برای من ایمیل کرد؛ منابعی که ایشان علی‌رغم تلاش‌هایشان قادر به دسترسی به آنها نبودند. از آنجا که وظیفه شغلی ما حمایت از پژوهشگران است، بلافاصله با استفاده از راه‌های مختلف منابع را تهیه و در اختیارشان قرار دادیم.
از آن زمان به بعد، تقریباً در هر ترم تحصیلی بیشترین درخواست تهیه منابع را از همان استاد محترمی دریافت می‌کنیم که پیش‌تر معتقد بودند کتابخانه در پژوهش‌ها نقش چندانی ندارد. این تجربه برای من یادآور شد که کتابخانه‌ها، حتی در عصر دیجیتال، همچنان نقشی حیاتی در پشتیبانی علمی و پژوهشی دارند.
بابت زمانی که به این مصاحبه اختصاص دادید سپاسگزارم و برایتان آرزوی موفقیت دارم.
